Отыз бірінші қара сөз

Уақыты: Қазақ әдебиеті

 

Мұғалім: Сынып:
Сабақ тақырыбы: Отыз бірінші қара сөз
Жалпы мақсат: Абай қара сөздерінің тәрбиелік мәнін түсіну, адамгершілік тәрбие берудегі ақынның философиялық шолуларының маңызын түсінуге үйрету, отыз бірінші қара сөзінің мазмұнын меңгерту.
Сілтеме: 1.      Мұғалімдерге арналған нұсқаулық

2.      Қазақ тілі мен әдебиеті оқыту әдістемесі

3.      6-сыныпқа арналған  оқулығы

4.      Үлестірме материалдары

Оқу нәтижесі: Абай қара сөздерінің тәрбиелік мәнін түсіну, адамгершілік тәрбие берудегі ақынның философиялық шолуларының маңызын түсінуге үйрету, отыз бірінші  қара сөзінің мазмұнын меңгерту.
Сабақта қолданылатын материалдар: Электронды оқулық, сызба, суретті парақша, т. б.
Оқыту әдістері:  Оқыту мен оқудағы жаңа әдіс-тәсілдер, оқытуда  АКТ-ны  пай-далану, сыни тұрғыдан ойлауға үйрету, оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау.

 

 

Сабақ  барысындағы  мұғалім мен оқушының іс-әрекеті:

І. Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу Мұғалімнің іс-әрекеті Оқушының іс-әрекеті
Оқушылар назарына «Абайдың қара сөздері» видеоролигін ұсынады. Түстер арқылы топтастырады. Орындарында отырып видеоролик тамашалайды Ортаға шығып берілген түстерді таңдап, сол бойынша топқа бөлінеді.
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау Абайдың қандай өлеңдерімен таныстық?

( «Ғылым таппай мақтанба», «Әсемпаз болма әрнеге», «Қансонарда бүркітші шығады аңға», «Жасымда ғылым бар деп ескермедім», «Жаз», «Күз», «Қараша, желтоқсанмен сол бір екі ай», «Жазғытұры», «Адамның кейбір кездері», «Құлақтан кіріп бойды алар»т.б.

Абайдың  қандай күйлерін білесіңдер?

( «Желдірме», «Май түні», «Торы жорға»)

Абайдың әндері «Көзімнің қарасы», «Желсіз түнде жарық ай», «Сегіз аяқ», «Айттым сәлем, Қаламқас», «Бойы бұлғаң», «Татьянаның хаты», «Қор болды жаным»

Әлихан Бөкейханов – қоғам қайраткері, әдебиетші, публицист, экономист, аудармашы. Абайдың ең алғашқы өлеңдер жинағының басылып шығуына атсалысқан тұлға. Абайдың өмірі мен шығармашылығы жөнінде алғаш зерттеу мақаласын жазған.

Талдау,жинақтау,қорыту.

 

ІІІ. Жаңа тақырып  Қазақ әдебиеті тарихында ең алғаш жазба әдебиетінің негізін қалаған Ы.Алтынсарин болса, оны ары қарай жалғастырған Абай болған. Ыбырай Алтынсарин көркем сөз әдебиетінің атасы болса, Абайдың қара сөздері ғақлиялық даналық сөздері болған. Абай өз қара сөздерін 1890-1898 жылдар арасында жазған. Қара сөздерін жазуды бастағанда Абай 45 жаста болған. Ақыл-ойы толысып, жасы кемелденген, көрген-білгенін ой елегінен өткізіп, сараптар жасқа жеткен кезінде қара сөздерін жазуды қолға алған. Бұған дейін Шығыс ойшылдары Әл-Фараби, Фирдоуси, Бабыр, Батыс философ, ғалымдары Галилей, Коперник, Спенсер, Дарвин, Ньютон, Пифагор еңбектермен танысып, үлкен дайындықтан өтіп келеді.

Өзінің қара сөзді жазуды қолға алғандағы мақсатын Абай бірінші қара сөзінде атап көрсетеді: «Ақыры ойладым: осы ойыма келген нәрселерді қағазға жаза берейін, ақ қағаз бен қара сияны ермек қылайын, кімде-кім ішінен керекті сөз тапса, жазып алсын, я оқысын, керегі жоқ десе, өз сөзім өзімдікі дедім де, ақыры осыған байладым, енді мұнан басқа ешбір жұмысым жоқ».

Абайдың қара сөздерінің саны 46. Бірақ біз 46-ншы қазақтардың шығу тарихы жайлы жазылған «Біраз сөз қазақтардың түбі қайдан шыққандығы туралы» деген  қара сөзін өз алдына жеке тарихи шығарма, очерк ретінде қарастырып жүрміз.

Абай қара сөздері — өмір тәжірибесінен туған ой толғамының қорытындысы.

Шығармашылық жұмыс                     

Топпен  жұмыс.

1-топ:  «Отыз бірінші» сөз

Естілген нәрсені ұмытпастыққа төрт түрлі себеп бар: әуелі — көкірегі байлаулы берік болмақ керек; екінші — сол нәрсені естігенде я көргенде ғибрәтлану керек, көңілденіп, тұшынып, ынтамен ұғу керек; үшінші — сол нәрсені ішінен бірнеше уақыт қайтарып ойланып, көңілге бекіту керек;

2-топ: — төртінші — ой кеселі нәрселерден қашық болу керек. Егер кез болып қалса, салынбау керек. Ой кеселдері: уайымсыз салғырттық, ойыншы-күлкішілдік, я бір қайғыға салыну, я бір нәрсеге құмарлық пайда болу секілді. Бұл төрт нәрсе — күллі ақыл мен ғылымды тоздыратұғын нәрселер.

(әр топтан бір оқушы мазмұндап шығады)

«Пікірі жоқ адамнан қорық» деген шығыс даналығы бар. Әрбір адамның өзіндік мені,өз пікірі  болуы керек. Сендер оны  «өзін-өзі тану» сабағынан да үйреніп жүрсіңдер.

 

Мақал-мәтелдер Абайдың сыны Өз пікірің
 

Қалауын тапса, қар жанады

 

 

 

 

 

 

Атың шықпаса, жер өрте

 

 

Алтын көрсе, періште жолдан таяды

 

 

 

Ата-анадан мал тәтті, алтын үйден жан тәтті.

 

 

 

Сұрауын табамын, қалауын табамын деп жүріп, қорлықпен өмір өткізгенше, малды не жерден сұрау керек, не аққан терден сұрау керек.

 

Жер өртеп шығарған аттың несі мұрат?

 

Періште алтынды не қылсын, өзінің көрсеқызар сұмдығын қоштағалы айтқаны.

 

Ата-анасынан мал тәтті көрінетұғын антұрғанның тәтті дерлік не жаны бар? Ата-анасын малға сатпақ ең арсыздың ісі емес пе?

 

·

 

 

 

 

 

 

 

 

9. Асыл сөздің жалғасын  тап.

Жұмысы жоқтық

Тамағы тоқтық …  (Аздырар адам баласын)

 

Үш-ақ нәрсе адамның қасиеті  …  (Ыстық қайрат,нұрлы ақыл,жылы жүрек)

 

Тағы сене бастаймын,

Күнде  алдағыш қуларға  …  (Есім шығып қашпаймын,Мен ішпеген у бар ма?!)

 

Баламды медресеге біл деп бердім … (Қызмет қылсын,шен алсын деп  бермедім)

 

Талап, еңбек, терең ой …  ( Қанағат,рахым, ойлап қой,Бес асыл іс,көнсеңіз)

10.   Дискуссиялық  карта.

 

Сөз  таңдау Сөз қисыны Сөз әрлеу
ынтамен ұғу бар зейінін салу көңілденіп,тұшыну
ғибрәтлану үйрену үлгі ету
берік болу ештеңені ойламау,бар ынтасымен тыңдау көкірегі байлаулы берік болу
қайтарып ішінен қайталау ішінен қайтарып ойланып

 

 

 

11.   Мәтіндік  тапсырма.

1-топқа:

Естілген нәрсені ұмытпастыққа төрт түрлі себеп бар: —————————————————————————————————— болмақ керек; екінші — сол нәрсені естігенде я көргенде —————————- керек, көңілденіп, тұшынып, ———————————————   керек;

2-топқа:  үшінші — сол нәрсені ішінен ———————————————————————————————————-     көңілге бекіту керек;

төртінші —  ————————————————————————— —————————керек.  Егер кез болып қалса, салынбау керек. Ой кеселдері: ————————————————————————————————————————————————————  секілді. Бұл төрт нәрсе — ——————— мен ———————— тоздыратұғын нәрселер.

 

12. Сатылай кешенді  талдау.

 

«Отыз бірінші» қара сөзі

Авторы:

Жанры:

Тақырыбы:

Идеясы:

Естігенді ұмытпаудың төрт түрлі себебі бар:

1.

2.

3.

4.

Ой кеселдері:

Тәрбиелік түйіні:

 

Қорытынды:

Абай – ұлы ақын, ғалым, философ, көркем әдебиеттің темірқазығы.

Абай насихаты – ынтымақшыл, арлы, адал, еңбекқор, иманды, талапты, үлкен жүректі кісі болу. Абай «Жиырма тоғызыншы» қара сөзі арқылы кез-келген нәрсені сол қалпында қабылдай бермей, сын көзбен қарауға, өзіңе керекті нәрсені танып, талғап ала білуге шақырады. Абайдың өз сөзімен айтсақ:

Терең ойдың түбінде теңізі бар,

Тесіле көп қараса, көңіл ұғар

Үйге тапсырмасын  беру  «Абай қара сөзін оқығаннан кейінгі түйген  ойым»   эссе жазу және  «отыз  бірінші»  қара сөзін жаттау. Үй тапсырмасын білу, түртіп алу
VII. Бағалау              Формативті бағалау

 

Топтардың бірін-бірі  бағалауы
VIII. Рефлексия       Сабақтан алған әсерлері мен ұсыныстары туралы қысқаша жаздыру «Екі жұлдыз, бір тілек »