Құрмалас сөйлемнен, фонетика бөлімінен өткен  тақырыптарды қайталау. Білімдерін бекіту.

 

 

      Сабақтың тақырыбы: Құрмалас сөйлемнен, фонетика бөлімінен өткен  тақырыптарды қайталау. Білімдерін бекіту.

 

Сабақтың мақсаты: Оқушылардың құрмалас сөйлемдерден білімдерін

практикалық түрде тексеру, кеңейту

Теориялық материалдарды жүйелі тиянақты баяндауға

дағдырландыру. Өз бетінше жұмыс істеуге, шығарма-

шылық қабілеттерін дамыту.

Талдауға алынған мысалдар арқылы адалдыққа,

ізеттілікке, бауырмалдыққа, туған жерін, тұрған ауылын

сүюге тәрбиелеу.

Сабақтың әдісі:        Жаттығу, қайталау, сөйлеу, талдау, іздендіру, сұрақ –

жауап, тест жұмысы.

Көрнекі құралдар:   Сызбалар, кәртічкелер, тест, графопроектор,

интерактивтік тақта.

 

Сабақтың барысы.

  1. I. Ұйымдастыру кезеңі: Сәлемдесу.
  2. Мұғалімнің кіріспе сөзі.
  • Бүгінгі сабағымызға Қостанай ауданындағы мектептерден қазақ тілі мұғалімдері қатысып отыр.
  • Құрметті әріптестер бүгінгі сабағымызға қош келдіңіздер!
  • Балалар, әр істің өз нәтижесі болады. Мысалы: мектеп ауласына гүлдер ексек, оны өсіріп, баптаймыз. Нәтижесінде мектеп ауласында жайқалып түрлі гүлдер өседі. Гүлдерді көргенде, өз еңбегіміздің нәтижесіне қуанамыз. Сондай-ақ біз бүгін сабағымызда құрмалас сөйлемдер туралы алған біліміміздің нәтижесін көрмекшіміз және фонетика бөлімінен өткен тақырыптарды қайталаймыз.
  • Осы мақсатқа орай бүгін әр түрлі тапсырмалар беріледі.
  • Ал, енді 1 тапсырмамыз «Кім тапқыр, кім жылдам?», деп аталады.
  • (10 сұрақ қойылады, сұрақтарға жауап беріледі).
  1. Сөйлем деген не?
  2. Сөйлем құрамына қарай нешеге бөлінеді?
  3. Сөйлем айтылу мақсатына қарай қандай болады?
  4. Жай сөйлемнің өзіне тән ерекшілігі қандай?
  5. Құрмалас сөйлем деген не?
  6. Салалас құрмалас сөйлемнің түрлерін айт.
  7. Құрмалас сөйлемнің өзіндік ерекшілігі неде?
  8. Және, әрі, да-де, та-те деген шылаулар салалас құрмалас сөйлемнің қай түріне жатады?
  9. Себеп – салдар салалас құрмалас сөйлемнің орысша аудармасы қалай?
  10. Қарсылықты салалас құрмалас сөйлемнің жалғаулықтарын ата.
  • Ал, жақсы балалар, жарайсындар. Келесі тапсырма әр оқушыға кәртічке арқылы тапсырма таратылады. Берілген сөйлемді жұмыс дәптеріне жазып, құрмалас

сөйлемнің қай түріне жататын, қандай жалғаулық арқылы байланысқанын айтып ажыратасыңдар. Осы жұмысқа 5 минут уақыт беріледі.

III. Ендігі, келесі жұмысымыз ауызша сызбалар негізінде өтеді. Сызбада салалас құрмаластың шылаулары ғана берілген. Осы шылауларды пайдаланып, сөйлем құрап, салалас құрмалас сөйлемінің қай түріне жататының анықтайсындар. Бұл тапсырмаға бір минут уақыт беріледі.

  1. Тест жұмысы. Екі нұсқа бойынша өтеді.

Бір-бірінді тексеру үшін тест нұсқаларын ауыстырып, тақтадағы кілт арқылы жауаптарын тексересіңдер, баға көрсеткіш бойынша өздерін баға қоясындар.

Мұғалімнің сөзі. Балалар, біз салалас құрмалас сөйлем бойынша әңгімемізді аяқтадық. Тест жұмысындағы 4 сөйлемге синтакситік талдау жасаңдар.

  1. Ал, енді сабағымыздың тағы бір мақсаты фонетика тақырыптарынан алған білімдерімізді бекітеміз. Тақтада 4 сызба ілулі түр.

Сұрақтарға жауап беру:

  1. Фонетика нені зерттейді?
  2. Дыбыстың қандай түрлері болады?
  3. Дауысты дыбыстар қандай болады?
  4. Дауыссыз дыбыстардың қандай түрлері болады?
  5. Буын деген не?
  6. Буындар қандай болады?
  7. Екпін деген не?
  8. Қазақ тілінде екпін қандай болады?
  9. Екпін сөздің қай буынына түседі?
  10. Орфография деген не?
  11. Орфоэпия деген не?
  12. Үндестік заңы деген не?
  13. Үндестік заңының түрлері.
  14. Тасымал деген не?
  15. Тасымал неге негізделеді?
  16. Қандай сөзді тасымалдауға болмайды?

Ал, балалар, жақсы тест сұрақтарына жауап бересіңдер. Бір-бірінді тақтадағы кілт арқылы тексересіңдер.

  1. Сабақты қортындылау.

VII. Баға қою.

VIII. Үй тапсырмасын беру.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9-сынып.
4. Құрмалас сөйлем.
1 -нұсқа.
1. Сөйлемдер арасынан құрмалас сөйлемдi көрсет:
а) Бөлек жайылатын мiнiс аттары шұбап өзенге құлап келедi.                                                                                ә) Желдi қуған жоғалар, жолды қуған оңалар.
б) Көшiп келе жатқан Абай ауылы мен көршi ауылдар.
в) Бостандық өздiгiмен келмейдi.
2. Сөйлемдер арасынан салалас құрмаласты көрсет:
а) Алтыбақан теуiп тұрған Тоғжан мен Сүгiрдiң қызы. Керiмбала екен.                                                               ә) Бұл жiгiттсрдi бөгей алмасын сезiнiп, Омар да ас үйге қарай кеттi.                                                                     б) Менде әрi документ жоқ, әрi бармақшы болған үйлердiң мекенжайы жоқ.
3. Сөйлемдер арасынан ыңғайлас салаласты көрсет:
а) Әрi шешесi Темiрге қызығады, әрi Темiрдiң әкесi Сойдаққа берген антын бұзғысы келмейдi.                                                                                                                                       ә) Елдегi хал мынау: пара, ұрлық, зорлық, мастық, надандық тұншықтырып жатыр елдi.                                                                                                                   б) Дiлдәнi Абайға айттырған уақытта, Алшынбай ауылы күмiс тартқан.                                                                 в) Еңбек ерлiкке жеткiзер, ерлiк елдiкке жеткiзер.                                                                                                    4. Сөйлемдер арасьнан қарсылықты салаласты көрсет:
а) Әрi түртiнiктедi, берi түртiнiктедi түк таппады.                                                                                                                                 ә) Алты айғы қыс тартқаны — аштықтың зарлабы.                                                                                                     б) Ешкiм үндемедi, өйткенi бұндағы кiсiлердiң бәрi де қарт әйелдiң даусын бiлетiн.                                                                                                                        в) Абайдың қиналғанын Дiлдә сездi, бiрақ түк өкiнген жоқ.
5. Құрмалас сөйлемдi көрсет:
а) Ол асып та, тасып та сөйледi.                                                                                                                                  ә) Ақылды  қарттан нақыл шығады.                                                                                                                             б) Сен, сiрә, жексенбi күнi келерсiң, не дүйсенбi күнi келерсiң.                                                                                в) Ерлiк көрсеткен ер болар.
6. Жалғаулықсыз қарсылықты салалас сөйлемдi көрсет:
а) Бас 6олмақ оңай — бастамақ қиын.                                                                                                                           ә) ән басталып қалды, бiрақ домбыра сазы тоқтаған жоқ.                                                                                        б) Күн батты да, тау бөктерiн қара көлеңке басты.                                                                                                       в) Ұстаз кiрдi, сабақ басталды.
7. Кезектес салалас құрмалас сөйлемдi көрсет:
а) Құмды жазық даланың шетiне iлiнген жолаушылар ұзақ тұрып қалды.                                                            ә) Ауа райы бұлыңғыр болғандықтан, бөлме iшi қараңғы тартып тұрды.                                                              б) Оны бiрде мұз айдынында көрсек, бiрде колхоздың еңбек даласында көрдiк.                                                                                                                       в) Ауа райы түзелдi, орақ басталды.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9-сынып.
4. Құрмалас сөйлем
2-нұсқа.
1. Сөйлемдер арасынан құрмалас сөйлемдi көрсет:
а) Естiлердiң айтқан сөздерiн ескерiп жүрген кiсi өзi де естi болады.                                   ә) Пайдасыз мың сөзден бармақтай ғана пайдалы iс артық.                                                      б) Еңкейген екi асайды, еңсесi кеткен бiр асайды.                                                                   в) Кеш бойы Абай Пушкиндi қайта оқумен болды.
2. Сөйлемдер арасынан салалас құрмаласты көрсет:
а) Ортасында Құнанбай, Бөжей, Байсал, Қаратай, Сүйiндiк, Майбасар — бәрi бар.                                                                                                                             ә) Күңке басында көнбейтiн наразылық бiлдiрген, алайда сол наразылық үстiнде Ұлжанды бақты.                                                                                                                              б) Қыстың ызғары жетпеу үшiн, қоңыз iндi терең қазады.                                                        в) Махаббат мейiрiм ән мен күй, ойын-күлкi, наз келдi.
З. Сөйлемдер арасынан iлiктес салаласты тап:
а) Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын.                                                                        ә) Өмiрдегi көп күннiң бәрi бiрдей емес: бiр күн елеусiз өте шығады да, кейбiр күн өлгенiңше есiнде қалады.                                                                                                               б) Ақылды көп жасағаннан сұрама, көп көргеннен сұра.                                                           в) Жақсылығын ұмытпайсың ғой.
4. Сөйлемдер арасынан талғаулы салалас құрмаласты көрсет:
а) Абай Ерболдың ақындығын бұрын да бiлушi едi, бiрақ көңiл аудармаған.                        ә) Әбiш келгелi, ауыл жастары бұл үйден шықпайтын болды.                                                б) Бұл iстiң шындығын не көзiмен көрген айтар, немесе құлағымен естiген айтар.                                                                                                                              в) Әке көрген оқ жонар, шеше көрген тон пiшср.
5. Құрмалас сөйлемдi көрсет:
а)
Байжан Самарқанға қарап едi, кескiнi ыңғайсыздау екен.                                                      ә) Аскар белгiлi мерзiмде тұрды.                                                                                               б) Жабай жауап қайтара алмады.                                                                                                  в) Ертең күн жылы болады.
6. Жалғаулықты қарсылықты салаласты көрсет:
а) Ол шнурды тартып қалып едi, трактор гүрiлдей жөнелдi.                                                   ә) Кiтап — бiлiм бұлағы, бiлiм — өмiр шырағы.                                                                       б) Кел соқты, қар жауды.                                                                                                              в) Теңiз тынышталды, бiрақ еш нәрсе көрiнбейдi.
7. Кезектес салалас құрмалас сөйлемдi тап:
а) Жаңбыр жауып, күн суық болды.                                                                                             ә) Бiрде ұйқы еңсередi, бiрде ерiк еңсередi.                                                                                б) Оттың жалыны әзiр көрiнбейдi, жаңа тұтанды.                                                                      в) Бұл жерде я сен тұрарсың, я мен тұрармын.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

І нұсқа

  1. Тіл дыбыстарын зерттейтін сала:

А) морфология

Ә) фонетика

Б) синтаксис

 

  1. Ашық буынды сөзді тап:

А) мектеп

Ә) қозы

Б) қалғап

 

  1. Қатаң дауыссызды тап:

А) л, м, н, п, р,

Ә) б, в, г, ғ, д, ж, з,

Б) п, к, ф, қ, т, с, ш,

 

  1. Сөз буынға қай жерде дұрыс бөлінген?

А) қо-ңыр-ау

Ә) қоң-ыр-ау

Б) қо-ңы-рау

 

  1. Буын үндестігіне бағынбайтын сөзді тап:

А) достар

Ә) баламен

Б) шілдеде

 

  1. Қазақ тіліндегі дыбыс санын анықта:

А) 36

Ә) 42

Б) 40

 

 

 

 

 

 

 

ІІ нұсқа

  1. Тұйық буынды сөзді тап:

А) үй

Ә) бастық

Б) қала

 

  1. Сөз буынға қай жерде дұрыс бөлінген?

А) таң-ер-тең

Ә) та-ңер-тең

Б) таң-ерт-ең

 

  1. Ұяң дауыссызды тап:

А) б, в, г, ғ, д, ж, з,

Ә) р, м, л, н, ң,

Б) к, т, с, ш, ф,

 

  1. Дауысты дыбыстар тілдің қатасына – қарай қалай бөлінеді?

А) ашық, қысаң

Ә) езулік, еріндік

Б) жуан, жіңішке

 

  1. Тасымалдауға болмайтын сөздерді тап:

А) тауық

Ә) шөлмек

Б) ата

 

  1. Қазақ тіліндегі әріптің санын анықта:

А) 28

Ә) 38

Б) 42

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1 Нұсқа                        2 Нұсқа

1.Ә                            1.Б

2.Б                            2.Ә

3.А                            3.Ә

4.В                            4.Б

5.Б                            5.А

6.А                            6.В

7.Б                            7.Ә