«ДОСТАРДЫ ЖОҒАЛТЫП АЛМАЙ,  «ЖОҚ» ДЕП ҚАЛАЙ АЙТУҒА БОЛАДЫ»  ӘЛЕУМЕТТІК-ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТРЕНИНГ

 

 

 

«ДОСТАРДЫ ЖОҒАЛТЫП АЛМАЙ,  «ЖОҚ» ДЕП ҚАЛАЙ АЙТУҒА БОЛАДЫ»  ӘЛЕУМЕТТІК-ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТРЕНИНГ

 

 

 

Тренинг мақсаты:

  • әрбір қатысушының дағдарысты жағдайлардағы өзіндік іс-қимылына дербес жауапкершілігін қалыптастыру;
  • манипуляциялау әрекетіне қарсы тұра ала білуге және өз еркімен таңдауды қалыптастыру;
  • жеке бастың ажырамас құқықтарымен және бас тарту арқылы сенімді іс-қимыл дағдыларымен танысу;
  • құрдастарының топтық қысым көрсетуі жағдайында  іс-қимыл репертуарын кеңейту.

 

 

Қауымдық образ: түйін.

Ортақ қобалжу: «Біз бәрібір әртүрліміз»

 

Әдістемелік жаңғырту: салқындататын сусындар,  бір реттік стақандар (қатысушылар саны бойынша), «Манипуляция» деген ұғымның  мәні жазлған плакаттар, «Сіздер бөтен адамның әсеріне қаншалықты ұшырайсыздар?» деген тест бланкілері, «Жоқ деп айтудың 50 тәсілі» жаднамалар, «Жеке бастық құқықтары туралы Билл».

 

Уақытша формат: 1 сағат 30 минут.

Тренинг барысы: 

 

Тренинг кезеңі Мақсаты Мазмұны Уақыты
1. Сәлемдесу жоралғысы.

 

Кіріспе сөз

* «Тайм-шер» жаттығу

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

* «Сіздер қаншалықты бөтен адамның әсеріне ұшырайсыздар?»

 

Топтық қысым мен билеу проблемаларын өзектендіру

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Жеке тұлға мен топтың өзара әрекет етуі тәсілін зерттеу

Жүргізуші  «тайм-шерлер» демалыс үшін уақытша пайдалануға  тапсырылған үйлер деп аталатын сатушылар қолданатын  билеу рәсімін орындауға тура келеді. Еркін  жағдай жасау үшін жүргізуші  әңгімені нейтралды тақырыптан (ауа-райы, спорт, мен қалай уақыт өткіземін…) бастайды. «Бәрінен бұрын мен (жыл мезгілі) демалғанды жақсы көремін» деген сөйлемді қатысушылардың кезекпен аяқтауы жүргізіледі.

Сұрақтар:

— Сіз болғыңыз келетін қалаларды шеңбер бойы атап шығыңыздар?

— сол жерде үйіңіз болғанын қалайсыз ба? Егер сіз туристік сапарды төлесеңіз, онда төлемнің қандай нысанын пайдаланар едіңіз: қолма қол, қолма қолсыз, кредиттік карточкалар (қатысушылар жауаптары).

1-қосымша.

«Билеу» ұғымының айқындамасы.

Билеу басқа адамның оның нақты тілегімен сәйкес келмейтін ниеттерін қалыптастыратын мақсатқа ие –  бұл басқаны  билеушіге  қажет іс-әрекетке мәжбүрлеу, бұл ретте  билейтін өзін дербес әрекет етудемін деп есептейді.

Әдетте, құрдастар тобы сіздердің әрқайсыларыңызға едәуір әсер етуі мүмкін.

Бүгін  сіздер, өздеріңіз қаламайтынды жасаудан,  бұл ретте өз-өздеріңізге және сіздер сенетін заттарға сенімді болып  қала отырып,   бас тартудың  әртүрлі  тәсілдері туралы білесіздер.

 

2-қосымша

 

10 мин.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10 мин.

 

2. Бой жазу – энерджайзер.

 

* «Кезек» жаттығу

Топқа қатысушыларды қарым-қатынасқа түсіру, жұмысқа әзірлеу. Екі командаға бөліну қажет: біріншісі – кезек, екіншісі – сарапшылар. Барлығы алдыға өтуге талпынатын біреуінен басқа  кезекке тұрады. Дөрекіге жол бермеу керек. Шарт:  айқайлауға, ұрсысуға және физикалық күш қолдануға болмайды.

 

5 мин.
      Талқылау:

— бас тарту сәтінде қандай сезімдер туындайды?

— бас тарту қиындығы неде?

Қатысушылардан біреу олар қаламаған әрекетті жасауды өтінген жағдайларды естеріне түсірулерін өтіну. Бұл кезде олар нені сезінді?

Біздің өмірімізде біраз жиі  нәрседен бас тартуға тура келеді. Бас тарту  жағымсыз  қобалжулармен  байланысты болатыны жиі кездеседі: ренжіту, қарым-қатынасты бұзу, кінәлі  сезіну, өз тобында дәрежесін жоғалту қорқынышы.

 

 
3. Жаттығулардың негізгі блогы.

 

* «Көңілді кеш» рөлдік ойын

 

 

 

 

* Жеке бастың құқықтары туралы Билл плакатымен жұмыс

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«Мен бас тарта білемін»  жағдайын билеу («Бас тартудың 50 тәсілі» жаднамасымен жұмыс)

әрбір қатысушының  дағдарысты жағдайларда өзіндік іс-әрекетіне, жағдайды бастан кешіруіне жауапкершілігін қалыптастыр.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

құрдастардың топтық қысымы жағдайында іс-әрекет репертуарын кеңейту

3-қосымша

Біз, көбінесе бас тартқанда  басқаларға сенімді себеп іздейміз. Бірақ та сіз себебін түсіндірмеуге құқылысыз.

 

Сіз мыналарға құқылысыз:

— кейбір кездері өзіңізді бірінші орынға қоюға;

— қажет болғанда көмек сұрауға;

— әділетсіз  қарым-қатынасқа немесе  сынға қарсы наразылық білдіруге;

— өзіндік пікірге немесе сенімділікке ие болу;

— «ЖОҚ, рахмет», «ЖОҚ, кешіріңіз» дегенді айту;

— басқаларға сіз керек болсаңызда, бір өзіңіз қалу,

 

Сіз ешқашан мыналарға міндетті емессіз:

— 100 % кемшіліксіз болуға;

— барлығына үлгіруге;

— сіз өз өзіңізбен болғаныңыз үшін кешірім сұрауға;

— сізге жағымсыз жағдайға көнуге;

— өз ішкі әлеміңізді қандай да біреу үшін жұмсауға.

 

Үштікке бөліну қажет. Сіздердің біреулеріңіз өз серіктесіне  темекі  ұсынғысы келетін адам болады. Екіншіңіз – темекі шеккісі келмейтін адам, ол «ЖОҚ деп атудың 50 тәсілі»  жаднамасында  ұсынған тәсілдердің біреуімен бас тартады. Үшінші қатысушы – қадағалаушы, оның міндеті болып жатқанды мұқият қадағалау және әзірше ешнәрсе айтпау. Бас тарту жағдайын ойнаңыздар.

Талқылау:

— қадағалаушы не көрді?

— бас тартушы  қандай тәсіл пайдаланды?

— осы тәсіл қаншалықты тиімді болды?

— бас тарту қиын болды ма?

 

 

БАС ТАРТУ АЛГОРИТМІ:

 

1. МЕНхабарлама+бас тарту+аргумент+қарсы ұсыныс

 

(Ол мені шақырды+бірақ мен бара алмаймын+ менің кездесуім маңызды болғандықтан+киноға ертең барайық!»)

 

2. Қарсы сұрақ+бас тарту

 

(«Сен менің барғым келмейді деп ойлайсың ба+ барғым келеді, бірақ баруға мүмкіндігім жоқ!»)

 

3. Неге топ сенің ұсыныспен келісуіңді қалайтын жағдайды талдау

(Сізге, бәлкім, менің музыкалық талғамымды  білу қызықты шығар?

10 мин.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10 мин.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

15 мин.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4. Рефлексия Топ қатысушыларының эмоционалды және зияткерлік дәрежеге ие болады

 

Сұрақтарды талқылау:

— топ маған қажет пе, егер де ол  маған пайда емес, зиян әкелсе?

— кім топта менің болашақ  денсаулығым, әлеуметтік мәртебем үшін  жауапты болады?

10 мин.

1-қосымша

 

Осы жерлердің әрқайсысында үйімнің болуы соншалықты қиын және де соншалықты қымбат та емес. Мысалы қандай да бір елдегі немесе қаладағы үлкен емес үй  200 мың доллар  тұрады. Бірақ,егер де сіз оны 20 жылға емес,  бір жылға сатып алсаңыз, бағасы 20  есе қысқарады. Егер де сізге үй бір жыл емес бір айға қажет болса, онда соманы тағы 12-ге бөлу қажет. Егер де сіз жыл ішінде  тек  қана екі апта демалуды жоспарласаңыз, онда сізге  небәрі 416  доллар төлеу қажет. Содан соң 20 жыл бойы жыл сайын  осы үйге келе алады – ол екі апта бойы  тұтастай сіздікі.  Қымбат қонақ үйге төлеудің немесе бөтен пәтер жалдаудың қажеті жоқ.   Тұтас үй сіздің иелігіңізде.

  • тиімді емес пе?
  • осындай вариантқа ие болғыңыз келе ме?

Әдетте,  қатысушылар сенімді жауап береді. Содан кейін  жүргізуші  қатысушылар салқындататын сусын ішкілері келеді ме екендігін сұрайды және оны қалағандарға береді.

Ол өз сөзалымын хабарламамен аяқтайды.

Бұл ұсыныс тек қана бүгінге әрекет етеді. Егер  сіз  менімен шарт жасасып, дәл қазір ақысын төлесеңіз, онда сіз  50 % жеңілдік және Сочидегі   үйді небәрі 200 долларға  пайдалану құқығын аласыз. Бір айтатын жай  параллел  сыныпта  үш адам келісті және  өте қуанды. 

Жүргізуші ол болған кезде  қайтадан салқындататын сусындар ұсынатын азғантай үзілістен кейін  қазір не болды және жадайды талқылауды  ұсынады.

Талқылау:

— осындай ұсыныстармен шынында  сіздерге кездесті ме?

— сіздер осындай ұсыныстарға келісер ме едіңіздер? —  сіздерде сіздерді басқару сезімі сезілді ме? Егер – иә болса, онда не себепті?

 

Жүргізуші  билеудің  жүзеге асырылған тәсілдерінің  мәнін  түсіндіреді:

— кредиттік карточканың  болуы туралы мәселе  клиенттің төлем қабілеттілігі  туралы қосымша куәландырады;

— тайм-шер қызметтерін сатушы  үйдің сапасы, ол теңізден қаншалықты алыста орналасқанын, онда қажетті жағдайлар бар-жоғы туралы айтпайды;

— үйге дейінгі жол ақысы қанша тұратынын айтпайды.

— параллель топта сатып алу жасағаны туралы ескерту («әдеттегі» көзбояушылық).

 

Адамдар оларға қажет емес заттарды жиі сатып алады, ақшалар салады,  лотереяға қатысады және айналасындағылардың бастамалары бойынша , бұл ретте  ақшасын, денсаулығын және  көптеген басқаларды жоғалта отырып көптеген басқа әрекеттерді жасайды.

Сатушылар осындай жағдайларда  «билеуді» пайдаланады.

 

«БИЛЕУ – адамды билеушінің  мақсаттарға қол жеткізуі үшін қажетті  шешімдер қабылдауға және әрекеттерді орындауға  қасақана және жасырын көндіру»

 

 

2-қосымша

 

ТЕСТ

«СІЗ БӨТЕН АДАМНЫҢ ӘСЕРІНЕ ҚАНШАЛЫҚТЫ ЖИІ ҰШЫРАЙСЫЗ?»

 

  1. Сіз жағымсыз бір нәрсе айтар кезде, әңгімелесіп отырған адамды ренжітіп аламын деп ойланасыз ба?

 

иә                                                                                         жоқ

 

  1. Сіз мектепке кешіккен кезде, сізді байқап қалмайтындай ақырын кіруге тырысасыз ба?

 

иә                                                                                         жоқ

 

  1. Сіз жолдасыңызды өзіңіз жасауға қорқатын нәрсені сіз үшін істеуді сұрайсыз ба?

 

иә                                                                                         жоқ

 

 

 

  1. Спорттық және үстел үстіндегі ойындарда әділетсіз жеңіске жеткенше, әділетті жеңілген артық деп есептейсіз бе?

 

иә                                                                                         жоқ

 

  1. Сіз қандай да бір адаммен қалжыңдағанда, ол адам бұл кімнің ісі екенін бірден түсінеді ме?

 

иә                                                                                         жоқ

 

  1. Адамды ашық әңгімеге  тартқан кезде сіз өтірік айта аласыз ба?

 

иә                                                                                         жоқ

 

  1. Сіз мектепте көршіңізден ол байқамайтындай көшіріп ала аласыз ба?

 

иә                                                                                         жоқ

 

  1. Сіз әрқашан өзіңіз қатты қалаған нәрсеге қол жеткізе аласыз ба?

 

иә                                                                                         жоқ

 

  1. Сіз ешкім байқамайтындай қулық жасай аласыз ба?

 

иә                                                                                         жоқ

 

Тесттің кілті:

Өзіңізге 2,3,5,6,7,8,9-сұрақтарға  оң жауап үшін бір балл және 1,4-сұрақтарға теріс жауаптар үшін бір балл қойыңыз.

 

Нәтижелер:   

 

6 балдан астам: Сіз қулықтың үлкен қорына иесіз.  Сіз қол жеткізе алмайтын ешнәрсе жоқ. Сізді алдау мүмкін емес. Бірақ қулық пен сенімсіздік  адамдармен қарым-қатынаста  шынайылықсыздыққа және  ақталмаған  сенімсіздік үлесіне  әкеледі.  Бәлкім, кейде сәл-сәл шынайы болу қажет

 

3-6-балл: Сіз керемет ақылдысыз, сізді алдау мүмкін емес. Бір жақсысы, Сіз  өтірік айтуды жақсы көрмейсіз. Ашықтық адамдарды жақындастырады.

 

3-баллдан төмен: Сіз, өкінішке орай, тым сенгішсіз және сізді  адастыру оңай. Мүмкін сіз, жиі енжарлық танытасыз және бұл өз жақындарыңыздың қалжыңына ыңғай береді.