ОҚЫТУДАҒЫ КРИТЕРИАЛДЫ БАҒАЛАУ ЖҮЙЕСІН ҚОЛДАНУ

            ОҚЫТУДАҒЫ КРИТЕРИАЛДЫ БАҒАЛАУ ЖҮЙЕСІН ҚОЛДАНУ

Бүгінгі  таңда Қазақстанда білім берудің деңгейі мен сапасына жаңа талаптар қойылып отыр.Қазақстан Республикасында соңғы жылдары білім беру саласындағы жүргізіліп жатқан реформалар еліміздегі білім беру сапасының әлемдік  деңгейге сәйкес келуін қамтамасыз ету,сол арқылы әлемдік сұранысқа жауап бере  алатын мамандарды даярлау және бәсекеге қабілетті білім беру болып  табылады.Еліміздің басшысы Н.Ә.Назарбаев қазақстандық мұғалімдердің кәсіби даму саласындағы жаңа көзқарасы олардың педагогикалық өміріндегі қосымша оң өзгерістер  енгізуге мүмкіндік беруде. Сапалы білім беру – оқыту мен тәрбиелеудің үздіксіз үдерісі.Қазіргі кезде білім берудегі мақсат жан –жақты білімді,өмір сүруге бейім өзіндік ой- талғамы бар, адамгершілік жоғары,қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру.

Бұрын оқытуда оқушылар тек қана тыңдаушы, орындаушы болып келсе ,ал қазіргі оқушы өздігінен білім іздейтін жеке тұлға екендігіне ерекше мән беруіміз керек.Бүгінгі білім беруде оқушыны білімділік,іскерлік ,шығармашылық әдістерге  баулудың жолдарын іздестіре отырып, мұғалім-шәкірт арасында рухани және сезім бірлестігін айқындайды.Қазіргі кезде оған жетеін жаңа  педагогикалық технологияларды баршылық.Соның бірі- критериалды бағалау  жолдары.

Критералды бағалау- оқушының оқу нәтижелерін білім беру мақсаттары мен  мазмұны сәйкес келетін,білім беру үдерісіне қатысушылардың( оқушы,мектеп әкімшілігі, ата –аналар ,заңды тұлғалар және т.б.) барлығына алдын ала таныс,ұжым талқысынан өткен, нақты анықталған өлшемдер арқылы оқушының оқу  жетістіктерін салыстыруға негізделген үдеріс.

Сыныптаға бағалау тек қана техникалық тәсіл емес. Мұғалімдер жазбаша немесе ауызша түрде баға қою арқылы  бағалайды.Олар  қолданатын кез-келген нысананың артында тек қана обьективті немесе жеткілікті дәрежеде обьективті емес нормалар мен стандарттар ғана емес, сондай –ақ баланың дамуы ,оқуы және  ынтасы туралы түсінік, сонымен қатар өзін –өзі  бағалау, қабілеттілік және күш-жігер сияқты ұғымдарға қатысты құндылықтары жатыр .(Александр,2001)

Бағалау- оқу дәлелдері жоспарлы және  жүйелі жинақталатын және  де  оқу сапасы туралы қорытынды қабылдау үшін қолданылатын кез- келген қызметті сипаттайтын ұғым.Бұл ұғым екі аспектіні көздейді: оқуды бағалау және оқу үшін бағалау.Бағалаудың түрлі нысандары олардың оқуды жақсарту әлеуеті тұрғысынан сипатталған және бағытталған.Оқуды критералды бағалауды зерделеуге бағытталған. «Бағалау»термині «жақын отыру»деген сөзді білдіреді. Бір адам басқа адамның не  айтып, не істегінін немесе өзін-өзі бақылау жағдайында өзінің дербес ойлауын,түсінігін,тәртібін мұқият бақылауы болып табылады.Бұл ресми тестілер, емтихандардан бастап, мұғалімдер күніне жүз рет өткізетін бейресми бағалауға дейінгі бүкіл бағалау  түрлерін қамтиды . Бір тестілер қолдағы қарындаш пен қаламның көмегімен жүргізілсе,басқалары сыныптаға әдеттегі сөйлесу кезінде сұрақ қоюға негізделеді. Бағалаудың барлық түрлеріне жалпы сипаттамаларға  тән және олар төмендегілерді қамтиды:

  • қадағалау;
  • алынған мәліметтер интерпритациясы;
  • бұдан арға іс –әрекетерді анықтауға бағытталған қорытынды.

Мұғалімнің бағалаудағы ролі:

  • Мұғалім тәлімгер ретінде –кері байланысты және әр оқушыға қолдау көрсетуді қамтамасыз етеді;
  • Мұғалім жеткеші ретінде – топтағы ағымдағы жұмыс үдерісіне алып жүру үшін диагностикалық ақпарат жинастырушы;
  • Мұғалім есепке алу маманы ретінде- оқушылардың өсуі мен жетістіктері  туралы  жазу;
  • Мұғалім баяндамашы ретінде –оқушылардың өсуіне қатысты ата –аналарына,оқушыларға және мектеп әкімшілігіне  баяндау.

Оқу  үшін бағалаудың негізгі сипаттамалары:

1.Оқыту мақсатымен бөлісу.

2.Алда не  күтіп тұрғанын оқушылардың білуіне көмектесу.

3.Өзін –өзі және құрбыларын бағалау.

4.Оқушылардың жақсарту үшін не  қажет екендігіне көмек беретін пікірлермен қамтамасыз ету .

5.Оқушылардың өздерін жетілдіре алатынына сенімділігін дамыту.

6.Өзара бірлесіп бағалау туралы ақпаратты талдау және ойластыру.

Қадағалуды өткізу үшін оқушылардың нені білетіндігін және не істей алатындығын,сонымен қатар олардың қандай қиындықпен кездесуі мүмкін екендігін анықтау қажет.Сыныптағы әдеттегі іс –әрекетті, балалардың өзара әңгімесін тыңдап, тапсырманы орындап отырған оқушыларды қадағалау.Оқушының сұрақтарға берген жауаптары бақылануы керек. Бағалайтын тұлға алынған мәліметтердің мәнін анықтай білуі қажет.

Интерпретация қызығушылық тудыратын мәселелерге,ерекше дағдылар,көзқарастар немесе оқыту түрлеріне қатысты жүргізіледі.Мұндай өлшемдерді көбінесе критерий деп атап,оларды оқу мақсаттарына немесе міндеттеріне жатқызады.Мұғалім жоспарланбаған өзара әрекеттесушілікті,нәтижелерді бағалайды және өткенге шолу өлшемдерін қолданады.Интерпритацияның көмегімен мінез – құлықты сипаттауға немесе түсіндіруге талпындыруға болады,логикалық қорытынды шығарылады.Мысалы, бала айтқан нәрсе оның миында болып жатқан құбылыстың нәтижесі болып табылады. Мәліметтерді интерпретациялау негінде қорытынды жасалады,ол бағалауды көздейді.Бұл кезеңде бағалау үдерісі туралы мақсаттарға және алынған ақпарат қолданылатын міндеттерге байланысты әртүрлі нысанда жүруі мүмкін.

Оқу  үшін бағалау кезінде қолданылатын қадағалау,интерпретация және өлшемдер оқуды бағалау кезінде қолданылатын өлшемдерге ұқсас болуы мүмкін,бірақ олардан туатын қорытынды мен  шешім басқа сипатта болады.

Оқу  үшін бағалау – бұл білім алушылар өздерінің оқудың қандай сатысында тұрғанын, қандай бағытта даму керек және қажетті деңгейге қалай жету  крек екендігін анықтау үшін оқушылар мен олардың мұғалімдері қолданатын мәліметтерді іздеу және түсіндіру үдерісі.[МАН]

Критерийлер- оқытудың міндеттерің жүзеге асыратын өлшемдер, атап айтқанда, оқушылар жұмыс барысында орындайтын іс –әреткеттер тізбесі.

Оқушы жетістіктерін критериалды бағалау жүйесі төменде  қарастырылған міндеттерді шешеді  :

  • Әрбір оқушының сабақ үдерісіндегі әр кезеңіндегі дайындық деңгейін анықтау ;
  • Білімді меңгерудің жыл аяғындағы ғана емес,күнделікті білім алдудың даму динамикасын айқындауы;
  • Оқушының сабаққа қызығушылығын, белсенділігін арттыруы.Бағаға қарсы теріс көзқарастың болмауы;
  • Оқушы білімінің жүйеленуі,тереңдеуі,есте сақтау.Оқушыны табандылық пен шыдамдылыққа тәрбиелеуі;
  • Білім беру барысындағы қиындықты,қателікті, білім олқылықтарын және оның себептерін дер кезінде анықтауы;
  • Оқушының білі алу үдерісін қадағалап, дәл және жедел түрде сапалы білім алғаны жөінде кері байланыс ақпаратын алуы;
  • Оқушының барлық жұмыс түрлерін бағалауы. (өзіндік жұмыс,ағымдағы бағалау,қорытынды бақылау,тренинг,үй жұмысы,шығармашылық т.б.)
  • Оқушының білімін ағымдық және қорытынды бағалау;
  • Баға сапасын арттыру .

 

Критериалды бағалау жүйесі оқушының белсенділігін арттыруды, оқу үдерісінде жарыса,бәсекелесе білім алуға қол жеткізеді.

 

Тәжірбиелік маңыздылығы:

-жеке тұлға емес, оқушының жұмысы бағаланады;

-оқушы жұмысы алдын – ала белгілі критерийлер бойынша бағаланады;

-бағалау критерийлері нақты оқыту мақсаттарын айқындайды, сондықтан оқушыларға баға оқып- зерделенген материал бойынша ғана қойылады;

-өзінің оқу жетістіктерінің деңгейін анықтау үшін және ата –аналарына осы ақпараттарды жеткізу үшін оқушыға нақты бағалау алгоритмі белгілі ;

-оқушының оқуға және  өзін – өзі  бағалауға ынтасы артады .

Критералы бағалау

Мұғалімдерге:

1.Сапалы нәтиже алуға бағытталған критерийлер әзірлеуге;

2.Өзінің іс- әрекетін жоспарлауа және талдауға жедел түрде ақпарат алуға;

3.Білім беру сапасын арттыруға;

4.Әр оқушының жеке ерекшеліктері мен қабілеттерін ескере отырып, жеке оқыту траекториясын құруға;

6.Бағалаудың түрлі тәсілдері мен құралдарын қолдануға:

7.Оқу бағдарламасын жетілдіруге ұсыныстар енгізуге мүмкіндік береді.

Оқушыларға:

1.Өзінің түсінігі мен қабілетиін көрсету үшін оқытудың түрлі стильдерін және ойлау әрекетінің типтерін қолдануға;

2.Өз нәтижелерін болжау арқылы табысқа жету үшін бағалау критерийлерін білуге жіне түсінуге:

3.Өзінің және өз құрдастарының жетістіктерін бағалап,рефлексияға қатысуға;

4.Шынайы міндеттері шешу үшін өз білімдерін қолдануға, түрлі көзқарастардыбілдіруге, сын тұрғысынан ойлауға мүмкіндік береді.

Ата –аналарға  :

1.Өз баласының оқытылу деңгейі туралы обьективті дәлелдер алуға ;

2.Баланың оқудағы прогресін қадағалауға;

3.Оқу үдерісінде оқушыға қолдау көрсетуге;

4.Мектеп әкімшілігімен,ұғалімдермен кері байланыс орнатуға;

5.Баласының мектепте және  сыныпта жайлы сезінуіне сенімді болуына мүмкіндік береді.

Мұндай  бағалау жүйесінде біз балаларды оқытуда жеке жұмыс,топтық жұмыс,ой қозғай,ББҮ кестесі (INSERET) ,топтастыру,рефлексия сияқты бірнеше әдістерді қолдана аламыз. Осы әдістерді қолдана отырып оқушылардың оқуға деген ынтасының,қызығушылығының арта түскенін байқауға болады.Критералды бағалау жүйесін әрбір сабақта тиімді пайдалануға  болады .

Сабақтың соңында ББҮ кестемін толтыру (INSERET) картасы беріледі .

Білемін

Нені  білдім?

Білгім келеді

Қосу – алу -қызықты

Қатысушылар төмендегі кестені толтыру арқылы бүгінгі сабаққа кері  байланыс жүргізеді.

+

Қызықты

+   не  білдің? Қандай ақпарат алдың ?

— Не түсініксіз? Қандай ақпарат алу  қиын болды  ?

Қызықты-бүгін саған не  ұнады? Қандай  ақпарат қызық болды  ? не білгіңіз келеді ?

Топтарды сабақтың барысына қарай мынадай бағалау парағы арқылы қорытынды баға қоя аламыз.

Тапсырмалар

Топтардың аты

Сұрақ- жауап жүргізу

Мәтінді  оқыту,талдату

Венн диаграммасы

Топпен жұмыс

Болмасаң да  ұқсап бақ

Жалпы  балы

Қорытынды

Рефлексия

«Жетістік»баспалдағы

Сабақ соңында қатысушылар баспалдақтың қай тұсында тұрғанын белгілейді,түсініктеме береді.

  • Мен барлығын түсінгеніме сенімдімін.
  • Мен барлығын түсінгеніме жартылай сенімдімін.
  • Мен қайталауды қажет етемін.
  • Мен  ештеңе  түсінбедім.

Сауалнама

Қатысушылар төмендегі сауалнамаға жауап беру  арқылы бүгінгі сабаққа рефлексия береді .

  • Мен сабақта жұмыс жасай білді-белсенді/ белсенді  емес
  • Өз жұмысымды мен – қысқа  / ұзақ
  • Маған сабақ –түсінікті/ түсініксіз
  • Мен сабақта – шаршадым / шршамадым
  • Сабақтағы  материал – қызық/ қызықсыз
  • Үй тапсырмасы маған – қиын /жеңіл
  • Мен сабаққа – қажет /қажетсіз

Критералдық бағалау жүйесінің қызметі :

  • Балаға оқытудың әр сатысындағы дайындық ( меңгеру)деңгейін анықтауға мүмкіндік береді .
  •  Көп балды шкаланы пайдалануға үлкен саралау мүмкіндігімен ерекшеленеді және мұғалімге бағаның кейбір айырмашылығын көрсетуге  мүмкіндік береді  ;
  • Оқушының тек  оқу  жылындағы  ғана емес сонымен қатар  оқу  барысы  кезіндегі білімді  қабылдаудының обьективті динамикасын алуға мүмкіндік береді ;
  • Ағымдағы және  қорытынды бағалар қоры арқылы оқушы еңбегінің нәтижесін көрсетуге болады ;
  • Білімді бағалаудың обьективтілігін жоғарлатуға  мүмкіндік береді;
  • Оқушының әртүрлі жұмысты орындағаны үшін алған бағаларының мәнін түсініп, жіберген қателіктерін анықтап,қатемен жұмыс жасауға мүмкіндік береді  ;
  • Ат- ана-мектеп-оқушы арасындағы байланысты нығайта түседі  .

Бүгінгі заман талабы-жан-жақты дамыған,өзіндік «мені» қалыптасқан тұлға тәрбиелеу.Оқушы тұлға болып қалыптасуы үшін оның бойында түрлі жағдаяттағы проблеманы анықтауға,өзіндік тұжырым жасау білуге,өзіндік бағалауға,сыни ақпараттарды өз бетімен табуға,талдауға,логикалық операцияларды қолдана отырып дәлелдеуге, жалпы алғанда жеке адамның құзыреттіліктері қалыптасуы қажет.

Қорыта  айтқанда,кртериалды бағалау жүйесін қолдану арқылы біз оқушының тұлғалық бағытын белсенді позицияға бағыттаймыз,тұлғаны өзіндік жауапкершілікке,тұлғалы нәтижеге,бағытқа жеткіземіз,білім алушылардың дайындық деңгейі мен өсу динамикасын кез- келген кезеңде анықтаймыз,әртүрлі жұмыстардан алған бағаларды дифференциалдауға қол жеткіземіз.Бүгінгі  оқушының білім сапасын критериалды бағалау жүйесі арқылы жетілдіруге болатынына күнделікті оқу үдерісіндегі қолдануымыздың көз жеткізуге  болады .

Пайдаланған әдебиеттер

1.Мұғалімдерге арналған нұсқаулық.Екінші (негізгі)деңгей.2014ж.

2 . www.cpm.kz Педагогикалық шеберлік орталығы  NIS.

  1. www.google.kz Жаңа білім беру технологиясы мен әдіс тәсілдері

4 . К.С.Құдайбергенов « Құзырлық табиғаты тұлғаның өздік дамуында»-А:   «ПринтАСС»

5 .У.Б.Жексенбаева «Компетентностно ориентирование образование в современной школе»- Алматы;2009 ж

6 .А.А.Жайтапова, Г.А.Рудик, Е.В.Белошниченко, А.С.Сатывалдиева

«ХХІ ғасыр педагогикасы мектеп табалдырығында » Ақпараттық әдістемелік дайджест.Алматы,2009 ж.

7.Көкіжанова Г.К.Оқушылардың оқу  жетістіктерін бағалау білім сапасын басқарудың негізгі кртерий- Педагогика

 

 

           Рустемова Индира  Рахметовна

№78 орта  мектеп информтика пәні  мұғалімі

 Тақырыбы: «Оқытуда критералды бағалау жүйесін қолдану».

              872438-37-5-36, 872438-37-5-55.